Zorg Assist Management maakt zich ernstige zorgen over de voorgenomen afschaffing van de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg. Vooral kleinere zorginstellingen met verblijf dreigen hierdoor verder in de knel te komen. Zij krijgen niet altijd toegang tot rechtstreekse contractering, terwijl de tarieven voor langdurige zorg steeds minder financiële ruimte bieden.
Opmerkelijk is dat inmiddels ook grote zorgverzekeraars vraagtekens plaatsen bij het volledig afschaffen van de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg.
Ook zorgverzekeraars kritisch op kabinetsplannen
Het kabinet wil de vergoeding van niet-gecontracteerde zorg binnen de Zorgverzekeringswet (Zvw) afschaffen. Daarmee moeten zorgverzekeraars meer mogelijkheden krijgen om te sturen op kwaliteit, doelmatigheid en passende zorg.
Volgens berichtgeving van Skipr plaatsen grote zorgverzekeraars, waaronder VGZ, Zilveren Kruis, CZ en Menzis, inmiddels kanttekeningen bij deze plannen. Zij willen mogelijkheden behouden om niet-gecontracteerde zorg te vergoeden en gerichter te sturen op de kwaliteit en doelmatigheid van zorgverlening.
Zorg Assist Management vindt dit een belangrijke ontwikkeling. Het ontbreken van een zorgcontract betekent immers niet automatisch dat een zorgaanbieder onvoldoende kwaliteit levert of ondoelmatige zorg verleent.
Kleinere zorginstellingen krijgen onvoldoende mogelijkheden
Vanuit onze adviespraktijk constateren wij dat kleinere zorginstellingen regelmatig tegen aanzienlijke belemmeringen aanlopen wanneer zij zelfstandig een overeenkomst willen sluiten met zorgverzekeraars of zorgkantoren.
Dat geldt in het bijzonder voor kleinschalige instellingen die verblijf en intensieve begeleiding aanbieden aan cliënten met psychiatrische problematiek, een verstandelijke beperking of een langdurige zorgbehoefte. Deze instellingen beschikken vaak over gespecialiseerde deskundigheid en bieden een kleinschalige omgeving waarin persoonlijke aandacht, stabiliteit en continuïteit centraal staan.
Toch blijkt rechtstreekse contractering niet vanzelfsprekend. Zorgkantoren stellen onder andere eisen aan de omvang van organisaties, regionale zorgbehoeften, financiële continuïteit en de bijdrage aan regionale samenwerking. Zo bevat het Wlz-inkoopbeleid 2027–2029 van Zilveren Kruis concrete criteria voor kleinere zorgaanbieders. Daardoor kunnen instellingen die wel aan de wettelijke kwaliteitseisen voldoen, alsnog buiten zelfstandige contractering vallen. Voor deze organisaties zijn pgb-financiering, onderaannemerschap of andere toegestane financieringsvormen soms de enige mogelijkheden om hun zorgverlening voort te zetten.
Zorg Assist Management vindt het moeilijk uitlegbaar dat kleinere zorginstellingen enerzijds aan dezelfde wettelijke kwaliteitseisen moeten voldoen als grote organisaties, maar anderzijds niet altijd een reële mogelijkheid krijgen om rechtstreeks gecontracteerd te worden.
Niet-gecontracteerde zorg is niet altijd een bewuste keuze
In de maatschappelijke discussie wordt regelmatig de indruk gewekt dat zorgaanbieders bewust kiezen voor niet-gecontracteerde zorg om zich aan afspraken over tarieven, kwaliteit of samenwerking te onttrekken. Die voorstelling van zaken is volgens Zorg Assist Management te eenzijdig. Voor sommige aanbieders is niet-gecontracteerde zorg geen voorkeursmodel, maar het gevolg van het ontbreken van mogelijkheden om een contract te verkrijgen.
Dit geldt in het bijzonder voor kleinschalige organisaties die zich richten op specifieke doelgroepen, intensieve begeleiding of langdurig verblijf. Juist deze instellingen kunnen een belangrijke aanvulling vormen op het bestaande zorgaanbod. Zij bieden soms ondersteuning aan cliënten die binnen grotere organisaties onvoldoende aansluiting vinden. Wanneer dergelijke aanbieders structureel buiten de contractering blijven, ontstaat het risico dat waardevolle zorgcapaciteit verloren gaat.
Zorgtarieven laten nauwelijks ruimte voor verdere verlaging
Naast de beperkte contracteringsmogelijkheden vormt de ontwikkeling van de tarieven een toenemend probleem.
De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) stelt maximumtarieven vast voor de langdurige zorg. Zorgkantoren hoeven deze tarieven echter niet volledig te vergoeden en hanteren doorgaans een percentage van het NZa-maximumtarief voor de zorgcomponent.
Uit de definitieve Wlz-inkoopvoorwaarden voor 2027 blijkt dat zorgkantoren vertrektarieven hanteren die, afhankelijk van de sector en het type zorgaanbieder, variëren van 93,4% tot 97,6% van de NZa-maximumtarieven. Voor bepaalde zorgaanbieders kunnen bovendien aanvullende tariefafslagen gelden.
Voor nieuwe zorgaanbieders kunnen de tarieven in bepaalde situaties nog eens twee procentpunt lager uitvallen. Een kleinschalige ggz-instelling die gedeeltelijk intramurale zorg verleent, kan daardoor bijvoorbeeld uitkomen op 95,6% van het NZa-maximumtarief voor de zorgcomponent. Bij een jaarlijkse zorgomzet van € 1 miljoen op basis van het volledige NZa-maximumtarief betekent dit een verschil van € 44.000. Voor kleinere zorginstellingen met verblijf kan een dergelijk verschil aanzienlijke financiële gevolgen hebben. Zij moeten immers dezelfde wettelijke verplichtingen nakomen op het gebied van kwaliteit, personele deskundigheid, cliëntveiligheid, governance, informatiebeveiliging en financiële verantwoording als grotere instellingen.
Daarbij beschikken kleinere organisaties doorgaans over minder mogelijkheden om vaste kosten over grote aantallen cliënten te verdelen. De kosten voor gekwalificeerd personeel, 24-uursbeschikbaarheid, nachtdiensten, huisvesting, energie, administratie en kwaliteitsmanagement blijven bestaan, ongeacht de omvang van de instelling.
Het landelijke tariefmodel is gebaseerd op het uitgangspunt dat de tarieven voor minimaal 75% van de zorgaanbieders binnen een cluster, zowel naar aantal als naar marktaandeel, kostendekkend moeten zijn. Daarmee wordt echter niet gegarandeerd dat iedere afzonderlijke instelling haar noodzakelijke kosten kan dekken.
Zorg Assist Management is daarom van mening dat de tarieven voor veel kleinere verblijfsinstellingen nauwelijks ruimte bieden voor verdere verlaging. Een aanvullende tariefkorting kan het verschil betekenen tussen een financieel gezonde organisatie en een instelling die haar continuïteit niet langer kan waarborgen.
Het streven naar doelmatigheid is vanzelfsprekend gerechtvaardigd. Maar doelmatigheid mag niet worden verward met het structureel verlagen van tarieven zonder voldoende rekening te houden met de daadwerkelijke kosten van verantwoorde zorgverlening.
Verschillen tussen Wlz en Zvw
Bij de discussie over niet-gecontracteerde zorg moet nadrukkelijk onderscheid worden gemaakt tussen de Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg. Het kabinetsvoornemen heeft rechtstreeks betrekking op de vergoeding van niet-gecontracteerde zorg binnen de Zvw. Voor de Wlz gelden andere financieringsregels en contracteringsprocedures. De aangekondigde wetswijziging betekent dan ook niet automatisch dat de mogelijkheden voor pgb-financiering binnen de Wlz verdwijnen.
Toch bestaat er volgens Zorg Assist Management een duidelijke samenhang tussen beide ontwikkelingen. In beide sectoren hebben kleinere zorginstellingen te maken met contracteringsvoorwaarden, financiële eisen en tarieven die hun zelfstandige positie kunnen beperken. Wanneer zorgaanbieders onvoldoende toegang krijgen tot contractering én de financiële ruimte verder afneemt, ontstaat het risico dat kleinschalige zorgvormen verdwijnen.
Lees ook: Financiering jeugdzorg: spanningen tussen Rijk en gemeenten.
Kleinschalige zorg heeft maatschappelijke waarde
De Nederlandse zorg staat voor aanzienlijke uitdagingen. De zorgvraag neemt toe, de arbeidsmarkt blijft onder druk staan en de kosten moeten beheersbaar blijven. Tegelijkertijd is er behoefte aan passende, persoonsgerichte zorg, vooral voor cliënten met complexe problematiek. Kleinschalige instellingen kunnen daarin een belangrijke rol vervullen.
Juist door de beperkte omvang van kleinschalige instellingen kunnen zij soms maatwerk bieden, sneller inspelen op veranderende zorgvragen en een stabiele leefomgeving creëren voor kwetsbare cliënten. Het zou daarom onwenselijk zijn wanneer deze instellingen verdwijnen, niet vanwege onvoldoende kwaliteit, maar omdat contractering ontoegankelijk is of de tarieven onvoldoende aansluiten bij hun noodzakelijke kosten.
Oproep aan het ministerie van VWS, zorgverzekeraars en zorgkantoren
Zorg Assist Management onderschrijft het belang van kwalitatief goede, passende en doelmatige zorg. Wij vinden dat zorgaanbieders moeten voldoen aan duidelijke eisen op het gebied van kwaliteit, cliëntveiligheid, governance, financiële transparantie en verantwoording. Maar daar hoort ook een realistisch financieringsmodel bij.
Wij roepen het ministerie van VWS, zorgverzekeraars en zorgkantoren daarom op om bij de verdere ontwikkeling van het zorginkoopbeleid nadrukkelijk rekening te houden met de positie van kleinere zorginstellingen. Rechtstreekse contractering moet ook voor kleinere organisaties bereikbaar blijven wanneer zij aantoonbaar voldoen aan de kwaliteitseisen en voorzien in een daadwerkelijke zorgbehoefte. Daarnaast moeten tarieven voldoende ruimte bieden om verantwoorde zorg te leveren, personeel passend te belonen en aan alle wettelijke verplichtingen te voldoen. Het verder verlagen van tarieven zonder voldoende aandacht voor de werkelijke kosten kan uiteindelijk leiden tot verschraling van het zorgaanbod. Een toekomstbestendig zorgstelsel vraagt niet alleen om beheersing van kosten, maar ook om eerlijke contracteringsmogelijkheden, realistische tarieven en behoud van kwalitatief goede kleinschalige zorg.
Zorg Assist Management blijft deze ontwikkelingen kritisch volgen en ondersteunt zorgorganisaties o.a. bij contractering, kwaliteitsmanagement, certificering en strategische bedrijfsvoering. Zorg Assist Management denkt graag met u mee over de mogelijkheden.
Zorg Assist Management
Telefoon: 085 444 4970
Wij zijn Zorg Assist Management en ondersteunen zorg- & welzijnsorganisaties bij: aanbesteden, kwaliteit, IGJ inspectierapporten, beleid & strategie, detacheren op management niveau, zorg-administratie & indiceren, externe vertrouwenspersonen en bij het vinden & aanvragen van subsidies. Nieuwsgierig naar ons? Bel of mail ons en wij maken graag een vrijblijvende afspraak, om wederzijds te bespreken wat wij voor elkaar kunnen betekenen: 085 444 4970 / info@zam.nu
Bronnen:
- Skipr – VGZ is tegen afschaffen niet-gecontracteerde zorg
- Rijksoverheid – Regeerakkoord 2026, Een gezonde samenleving
- Tweede Kamer – Herziening Zorgstelsel
- Zilveren Kruis – Inkoopbeleid Wlz GGZ 2027–2029
- Zilveren Kruis – Inkoopbeleid Wlz V&V 2027–2029
- CZ Zorgkantoor – Tariefmodel Wlz 2027
- NZa – Beleidsregel tarieven zorgzwaartepakketten en VPT 2027
- Zorg en Zekerheid – Wijziging tariefsystematiek en vertrektariefpercentages
- Patiëntenfederatie Nederland – Onderzoek vergoeding van zorg
- Skipr – ZKN: afschaffen ongecontracteerde zorg zet zorgsysteem onder druk
