De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) constateert in haar op 16 november 2026 gepubliceerde Stand van de jeugdzorg 2026 dat gemeenten, jeugdregio’s en jeugdzorgorganisaties onvoldoende inzicht hebben in de beschikbaarheid van jeugdzorg. Vooral bij specialistische jeugdhulp voor kinderen en jongeren met complexe problematiek blijven belangrijke knelpunten bestaan.
Zorg Assist Management (ZAM) vindt deze conclusies zorgwekkend. Hoewel de noodzaak van betere samenwerking, regionale afstemming en transparantie al geruime tijd wordt onderkend, blijkt de praktijk weerbarstig. De vraag is dan ook niet alleen hoe we meer inzicht verkrijgen, maar vooral hoe dit inzicht daadwerkelijk wordt omgezet in betere en tijdig beschikbare zorg.
Stijgende uitgaven, maar onvoldoende duidelijkheid over de beschikbaarheid van jeugdzorg
Uit het onderzoek van de NZa blijkt dat het gebruik van jeugdzorg in 2025 niet verder is toegenomen en dat de financiële positie van jeugdzorgorganisaties redelijk stabiel bleef. Tegelijkertijd stegen de gemeentelijke uitgaven aan jeugdzorg en bestaan er zorgen over de financiële toekomst van gecertificeerde instellingen.
Opvallend is dat onvoldoende duidelijk is hoe deze ontwikkelingen zich verhouden tot de daadwerkelijke beschikbaarheid van jeugdzorg. Een afname van het zorggebruik hoeft immers niet te betekenen dat de behoefte aan ondersteuning afneemt. Het kan ook betekenen dat kinderen en gezinnen de noodzakelijke hulp niet of niet tijdig ontvangen.
Voor ZAM onderstreept dit het belang van een bredere beoordeling van het jeugdzorgstelsel. Financiële cijfers en aantallen cliënten vertellen slechts een deel van het verhaal. Wachttijden, zorgzwaarte, beschikbare behandelcapaciteit en de continuïteit van specialistische voorzieningen zijn minstens zo belangrijk.
Specialistische jeugdzorg blijft kwetsbaar
Een belangrijke conclusie uit het NZa-onderzoek is dat alle jeugdregio’s problemen ervaren met de beschikbaarheid van bepaalde vormen van jeugdzorg, vooral binnen de specialistische hulpverlening.
De NZa constateert bovendien dat regio’s bij onvoldoende beschikbaarheid soms uitwijken naar zorg die minder goed aansluit bij de daadwerkelijke hulpvraag.
Dit is een zorgelijke ontwikkeling. Wanneer passende specialistische ondersteuning ontbreekt, bestaat het risico dat problematiek verergert, behandeltrajecten langer duren en uiteindelijk zwaardere en duurdere zorg noodzakelijk wordt.
ZAM benadrukt daarom dat de beschikbaarheid van specialistische jeugdzorg niet uitsluitend vanuit kostenbeheersing mag worden benaderd. Juist deze voorzieningen vragen om voldoende financiële zekerheid, deskundige medewerkers en een stabiele organisatorische basis.
Aanbestedingen en contractering verdienen meer aandacht
Uit de verkenning van de 41 jeugdregio’s blijkt dat de inkoop van jeugdzorg nog vaak wordt gebaseerd op historisch zorggebruik. Bij aanbestedingen en bekostiging lijken financiële overwegingen en efficiëntie bovendien een grotere rol te spelen dan de daadwerkelijke beschikbaarheid van passende zorg.
ZAM vindt dit een belangrijk aandachtspunt.
Een aanbesteding moet niet uitsluitend gericht zijn op het realiseren van een financieel beheersbaar zorgaanbod. De contractering moet ook waarborgen dat voldoende capaciteit beschikbaar blijft voor kinderen en jongeren met complexe ondersteuningsvragen.
Daarbij zijn realistische tarieven, passende contractvoorwaarden, ruimte voor specialistische aanbieders en meerjarige continuïteit van groot belang.
Ook kleinschalige jeugdzorgorganisaties kunnen hierin een belangrijke maatschappelijke bijdrage leveren. Hun specialistische kennis, flexibiliteit en persoonlijke benadering verdienen een volwaardige plaats binnen het regionale zorglandschap.
Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg: van regelgeving naar uitvoering
Met de inwerkingtreding van de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg op 1 januari 2026 zijn belangrijke stappen gezet om de regionale samenwerking, beschikbaarheid en continuïteit van specialistische jeugdzorg te versterken.
De NZa heeft daarbij nieuwe verantwoordelijkheden gekregen op het gebied van stelselonderzoek en vroegsignalering van continuïteitsrisico’s. Vanaf 1 januari 2027 wordt ook toezicht gehouden op de transparante financiële bedrijfsvoering en de openbare jaarverantwoording van jeugdhulpaanbieders en gecertificeerde instellingen.
Deze ontwikkelingen vragen van jeugdzorgorganisaties meer aandacht voor governance, financiële transparantie, risicomanagement en interne beheersing.
ZAM ondersteunt de doelstellingen van deze wetgeving, maar benadrukt dat aanvullende verplichtingen ook uitvoerbaar en proportioneel moeten blijven.
Het risico bestaat anders dat organisaties steeds meer capaciteit moeten besteden aan administratieve verantwoording, terwijl diezelfde capaciteit hard nodig is voor de daadwerkelijke zorgverlening.
Betere informatievoorziening is noodzakelijk, maar mag niet leiden tot een onnodige toename van administratieve lasten.
Meer samenwerking en minder versnippering
Volgens ZAM ligt een belangrijk deel van de oplossing in het versterken van de samenwerking tussen gemeenten, jeugdregio’s en zorgaanbieders.
Dat vraagt om duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden, betere uitwisseling van informatie en een gezamenlijk beeld van de regionale zorgbehoefte.
Daarbij moet niet alleen worden gekeken naar de bestaande contracten en het historische zorggebruik, maar ook naar toekomstige ontwikkelingen, complexe zorgvragen en de capaciteit die nodig is om passende ondersteuning te kunnen blijven bieden.
Zorgaanbieders beschikken over waardevolle praktijkkennis. Deze kennis moet nadrukkelijker worden betrokken bij beleidsvorming, regionale inkoopstrategieën en de inrichting van het zorgaanbod.
Visie van Zorg Assist Management
ZAM onderschrijft de oproep van de NZa om de beschikbaarheid van jeugdzorg beter inzichtelijk te maken. Tegelijkertijd vinden wij dat de sector behoefte heeft aan meer dan nieuwe registratiesystemen, indicatoren en rapportages.
De belangrijkste uitdaging is om beschikbare financiële middelen, professionele deskundigheid en regionale samenwerking daadwerkelijk te vertalen naar passende en tijdig toegankelijke jeugdzorg.
Dit vraagt om een gezamenlijke verantwoordelijkheid van het Rijk, gemeenten, jeugdregio’s en jeugdzorgorganisaties.
ZAM pleit daarbij voor een evenwichtige benadering waarin kwaliteit, continuïteit, betaalbaarheid en uitvoerbaarheid centraal staan. De financiële houdbaarheid van het jeugdzorgstelsel is belangrijk, maar mag niet ten koste gaan van de beschikbaarheid van noodzakelijke hulp.
Kinderen, jongeren en gezinnen mogen niet de dupe worden van bestuurlijke versnippering, financiële onzekerheid of onvoldoende afstemming tussen betrokken partijen.
Uiteindelijk moet niet het systeem, maar de zorgvraag leidend zijn
Zorg Assist Management ondersteunt jeugdzorgorganisaties bij het voorbereiden op veranderende wet- en regelgeving en het versterken van hun organisatorische en financiële positie.
Wij adviseren en begeleiden organisaties onder andere bij aanbestedingen en contractering, kwaliteitsmanagement, governance, strategische beleidsontwikkeling en het voldoen aan wettelijke verantwoordingsverplichtingen.
Met onze kennis van de jeugdzorgsector helpen wij organisaties om niet alleen aan de gestelde eisen te voldoen, maar ook toekomstbestendig te blijven functioneren.
Meer informatie: contact / 085 4444970 / www.zam.nu
Zorg Assist Management vindt het moeilijk uitlegbaar dat kleinere zorginstellingen enerzijds aan dezelfde wettelijke kwaliteitseisen moeten voldoen als grote organisaties, maar anderzijds niet altijd een reële mogelijkheid krijgen om rechtstreeks gecontracteerd te worden.
Bronnen:
- Nederlandse Zorgautoriteit (16 november 2026). NZa: beter inzicht nodig in beschikbaarheid van jeugdzorg.
https://www.nza.nl/actueel/nieuws/2026/11/16/nza-beter-inzicht-nodig-in-beschikbaarheid-van-jeugdzorg - Nederlandse Zorgautoriteit (2026). Stand van de Jeugdzorg 2026 – Verkenning van de beschikbaarheid van jeugdzorg in de 41 jeugdregio’s, conclusies.
https://www.nza.nl/onderwerpen/s/stand-van-de-jeugdzorg-2026/verkenning-van-de-beschikbaarheid-van-jeugdzorg-in-de-41-jeugdregios/conclusies - Nederlandse Zorgautoriteit (2026). Stand van de Jeugdzorg 2026 – Hoe nu verder?
https://www.nza.nl/onderwerpen/s/stand-van-de-jeugdzorg-2026/hoe-nu-verder - Nederlandse Zorgautoriteit (2026). Jeugdzorg – nieuwe taken en verantwoordelijkheden van de NZa.
https://www.nza.nl/zorgsectoren/jeugdzorg




