Bij een ‘veilige werkomgeving’ denkt u wellicht niet direct aan de sociale veiligheid. Sociale veiligheid vormt echter de basis van een effectieve en plezierige werkomgeving. In een sociaal veilige werkomgeving kunnen medewerkers onbevangen en ongestoord hun werk doen.
In een veilige werkomgeving kunnen medewerkers hun werk uitvoeren zonder angst voor pesten, intimidatie, discriminatie, roddels of ander grensoverschrijdend gedrag. Wanneer sociale veiligheid ontbreekt, leidt dit vaak tot stress, spanningen en uiteindelijk zelfs ziekteverzuim.
Uit onderzoek blijkt dat psychosociale arbeidsbelasting verantwoordelijk is voor een groot deel van het werkgerelateerd verzuim. Daarom zijn werkgevers volgens de Arbowet verplicht om actief maatregelen te nemen die bijdragen aan een veilige werkomgeving.
Waarom is een veilige werkomgeving zo belangrijk?
Een sociaal veilige werkomgeving heeft direct invloed op:
- het werkplezier van medewerkers
- de productiviteit van het team
- het verminderen van ziekteverzuim
- de samenwerking op de werkvloer
- het behoud van personeel
Wanneer medewerkers zich veilig voelen, durven zij sneller problemen bespreekbaar te maken. Hierdoor kunnen conflicten, spanningen en ongewenste situaties eerder worden opgelost.
Daarnaast wordt van werkgevers verwacht dat zij grensoverschrijdend gedrag serieus nemen en actief beleid voeren om dit te voorkomen.
De rol van een externe vertrouwenspersoon
De werkgever is verantwoordelijk voor het voorkomen, dan wel beperken van ongewenste omgangsvormen en grensoverschrijdend gedrag. Ook is hij verantwoordelijk voor het uitvoeren en uitdragen van het beleid ervan binnen de organisatie. Een belangrijke stap richting een veilige werkomgeving is het aanstellen van een externe vertrouwenspersoon.
Een vertrouwenspersoon biedt medewerkers een plek waar ze terechtkunnen met vragen, twijfels of meldingen. Denk hierbij aan:
- intimidatie
- discriminatie
- pesten
- agressie
- seksuele intimidatie
- integriteitskwesties
Waarom een externe vertrouwenspersoon aanstellen
Een externe vertrouwenspersoon biedt verschillende voordelen:
- medewerkers kunnen onafhankelijk hun verhaal doen
- gesprekken blijven altijd vertrouwelijk
- drempels om meldingen te doen worden lager
- werkgevers kunnen aantonen dat zij beleid voeren rondom psychosociale arbeidsbelasting
Juridisch gezien wordt bovendien steeds vaker gekeken naar de inspanningen van werkgevers om een veilige werkomgeving te creëren. Organisaties die geen passend beleid kunnen aantonen, lopen meer risico op aansprakelijkheid.
Lees hier meer over de rol van de vertrouwenspersoon in 2026.
Vertrouwenspersoon verplicht vanaf 2026
De aandacht voor een veilige werkomgeving groeit niet alleen binnen organisaties, maar ook vanuit de overheid. Daarom wordt de verplichtstelling van een vertrouwenspersoon opgenomen in artikel 13a van de Arbowet (wetsvoorstel 35592).
Hiermee worden organisaties met meer dan 10 medewerkers verplicht om een interne of externe vertrouwenspersoon aan te wijzen.
Wat betekent deze wetswijziging voor uw organisatie? Lees het hier.
Wat kunt u zelf doen voor een veilige werkomgeving?
Een veilige werkomgeving ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om duidelijke communicatie, bewustwording en betrokkenheid vanuit de hele organisatie.
1. Maak sociale veiligheid bespreekbaar
Bied gelegenheid om met elkaar het gesprek aan te gaan over hoe jullie met elkaar om willen gaan. Formuleer samen wat de gewenste omgangsvormen zijn en zet dit onderwerp regelmatig op de agenda. Zo creëert u bewustwording.
2. Zorg voor duidelijke communicatie
Het is belangrijk dat medewerkers op de hoogte zijn van de verschillende mogelijkheden waar zij terecht kunnen. Dat kan bijvoorbeeld de leidinggevende zijn of een vertrouwenspersoon. Waar medewerkers zich kunnen melden kunt u kenbaar maken via het intranet, tijdens bijeenkomsten voor (nieuwe) medewerkers en/of via een kennismakingsfolder van de vertrouwenspersoon zelf.
Een vertrouwenspersoon kan bijvoorbeeld aanschuiven bij uw bijeenkomsten om toelichting te geven, dit verhoogt de bekendheid en de herkenbaarheid van de vertrouwenspersoon en draagt bij aan de benaderbaarheid en toegankelijkheid.
3. Stel een gedragscode op
Een duidelijke gedragscode helpt medewerkers en leidinggevenden om gewenst gedrag beter te begrijpen.
Hierin kunt u vastleggen:
- welke omgangsvormen gewenst zijn
- welk gedrag niet wordt geaccepteerd
- hoe meldingen worden behandeld
- welke maatregelen genomen kunnen worden
Een gedragscode draagt bij aan een veilige werkomgeving omdat verwachtingen voor iedereen helder zijn.
4. Geef het goede voorbeeld
Leidinggevenden spelen een cruciale rol in sociale veiligheid. Medewerkers kijken naar het gedrag van managers en teamleiders. Een open houding, respectvolle communicatie en aandacht voor signalen maken een groot verschil binnen organisaties.
Praktijkvoorbeeld: hoe een vertrouwenspersoon helpt
Een medewerker voelt zich al langere tijd onprettig behandeld door haar leidinggevende. De spanningen lopen op, maar ze durft dit intern niet bespreekbaar te maken.
Via de externe vertrouwenspersoon kan zij haar verhaal in vertrouwen delen. Tijdens de gesprekken ontstaat meer inzicht in de situatie en wordt gekeken welke oplossing het beste past.
Soms leidt dit tot een officiële melding, maar in veel gevallen helpt een vertrouwenspersoon vooral door:
- een luisterend oor te bieden
- advies te geven
- spanning te verminderen
- medewerkers weer grip te laten ervaren
Ze komen samen tot de conclusie dat het beter is om niets te doen en geen formele klacht in te dienen. De vertrouwenspersoon fungeert als een belangrijke uitlaatklep. De medewerker leert met de situatie om te gaan.
Een veilige werkomgeving begint bij aandacht
Een veilige werkomgeving ontstaat wanneer organisaties actief investeren in sociale veiligheid. Dat vraagt niet alleen om beleid, maar ook om betrokkenheid vanuit directie, management en medewerkers.
Wilt u meer weten over het creëren van een veilige werkomgeving of de inzet van een externe vertrouwenspersoon? Neem gerust vrijblijvend contact op.
Wij zijn Zorg Assist Management en ondersteunen zorg- & welzijnsorganisaties bij: aanbesteden, kwaliteit, IGJ inspectierapporten, beleid & strategie, detacheren op management niveau, zorg-administratie & indiceren, externe vertrouwenspersonen en bij het vinden & aanvragen van subsidies. Nieuwsgierig naar ons? Bel of mail ons en wij maken graag een vrijblijvende afspraak, om wederzijds te bespreken wat wij voor elkaar kunnen betekenen: 085 444 4970 / info@zam.nu
