Vanaf 2026 wordt een (externe) vertrouwenspersoon verplicht voor organisaties met meer dan 10 medewerkers. Deze maatregel, vastgelegd in artikel 13a van de Arbowet, moet bijdragen aan meer sociale veiligheid en het verminderen van psychosociale arbeidsbelasting op de werkvloer.
Wat houdt deze verplichting precies in? En wat betekent dit voor uw organisatie, gedragscodes en interne processen? In dit artikel leggen we uit wat er verandert en hoe u zich hier op kunt voorbereiden.
Artikel 13a Arbowet: vertrouwenspersoon verplicht gesteld
De verplichtstelling van een (externe) vertrouwenspersoon is inmiddels aangenomen en wordt vastgelegd in artikel 13a van de Arbowet (wetsvoorstel 35592). Daarmee wordt een vertrouwenspersoon verplicht voor organisaties met meer dan 10 medewerkers.
De exacte ingangsdatum is nog niet definitief vastgesteld, maar de verwachting is dat deze in de nabije toekomst zal liggen. Werkgevers doen er verstandig aan zich hier nu al op voor te bereiden.
Kernpunten van de wetgeving:
- Wetgeving: Het betreft een wijziging van de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) om sociale veiligheid te vergroten.
- Reikwijdte: Organisaties met 10 of meer werknemers moeten een (externe) vertrouwenspersoon aanwijzen.
- Taken: De (externe) vertrouwenspersoon biedt ondersteuning aan melders, geeft voorlichting en signaleert trends.
- Status: De Tweede Kamer heeft het initiatiefwetsvoorstel op 23 mei 2023 al aangenomen, maar de datum van inwerkingtreding is nog niet definitief vastgesteld vanwege de politieke beslommeringen. Ingangsdatum moe(s)t in 2025 – 2026 plaatsvinden.
Vertrouwenspersoon verplicht: meer dan voldoen aan de wet
Vanaf 2026 moeten organisaties met meer dan 10 medewerkers een (externe) vertrouwenspersoon beschikbaar stellen voor medewerkers om psychosociale klachten, zoals ongewenst gedrag, bespreekbaar te maken. Deze wettelijke wijziging sluit aan op de bestaande verplichting om medewerkers te beschermen tegen psychosociale arbeidsbelasting (PSA).
Een goed georganiseerde (externe) vertrouwenspersoon fungeert als laagdrempelig aanspreekpunt en biedt ruimte voor een open en vertrouwelijk gesprek. Zonder te oordelen helpt de vertrouwenspersoon om situaties te verduidelijken, denkt mee over mogelijke vervolgstappen en signaleert terugkerende thema’s binnen de organisatie. Daarmee levert de vertrouwenspersoon een belangrijke bijdrage aan het voorkomen van ongewenst gedrag en het versterken van sociale veiligheid.
Bij Zorg Assist Management zien we liever dat de rol van de (externe) vertrouwenspersoon verder gaat dan alleen het voldoen aan de wet: het draagt bij aan goed werkgeverschap en een gezonde werkomgeving.
Lees hier waarom een vertrouwenspersoon geen luxe, maar noodzaak is.
Gedragscode ongewenst gedrag als onderdeel van de verplichting
Naast het feit dat een vertrouwenspersoon verplicht wordt, introduceert de wet een verplichte gedragscode tegen ongewenst gedrag. Deze code moet medewerkers duidelijk maken wat gewenst gedrag is, wat ongewenst gedrag inhoudt én welke stappen er worden gezet bij een melding of klacht.
Een goede gedragscode bevat onder meer:
- concrete omschrijvingen van ongewenst gedrag;
- praktijkvoorbeelden die herkenbaar zijn voor medewerkers;
- en heldere meldroutes en opvolgprocedures.
Daarnaast is het belangrijk dat medewerkers weten welke ondersteuning en nazorg beschikbaar is.
Het vastleggen van beleid op papier alleen is niet voldoende; de Inspectie SZW kan handhaven als blijkt dat beleid wel bestaat, maar in de praktijk niet effectief wordt toegepast.
Wat betekent dit voor uw organisatie?
Sociale veiligheid is niet alleen een wettelijke verplichting, het raakt de kwaliteit van uw bedrijfsvoering, de veerkracht van uw teams en de tevredenheid van medewerkers. Vanuit onze dagelijkse praktijk bij zorg- en welzijnsorganisaties adviseren wij om:
- Uw huidige beleid te toetsen: sluit het aan bij de nieuwe eisen?
- Duidelijkheid te creëren over rollen en verantwoordelijkheden: wie doet wat bij een melding?
- Communicatie richting medewerkers te verbeteren: weten zij waar ze terecht kunnen?
- Training en bewustwording te organiseren: leidinggevenden hebben hierin een sleutelrol.
Een goed ingericht beleid rond (externe) vertrouwenspersonen en gedragscodes helpt u bovendien risico’s te verminderen en draagt bij aan een veilige, waarderende werksfeer, iets wat essentieel is in de zorg.
Nationaal Actieprogramma tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag
Een programma dat de aanpak middels de gedragscode ondersteunt is het Nationaal Actieprogramma Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Dit is een meerjarige, brede aanpak die het Nederlandse kabinet op 13 januari 2023 heeft gepresenteerd om seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld te voorkomen, herkennen, aanpakken en slachtoffers beter te helpen.
Het programma erkent dat dit een ernstig en wijdverspreid maatschappelijk probleem is dat niet alleen wettelijke maatregelen, maar ook cultuurverandering en samenwerking tussen overheid, organisaties en de hele samenleving vraagt. Het kabinet formuleert daarbij vijf actielijnen:
- Het bevorderen van gedeelde normen en gewenst gedrag
- Het aanpassen en versterken van wet- en regelgeving
- Het op orde brengen van preventie, meldingen en opvolging binnen organisaties
- Het verbeteren van herkenning en passende reactie op grensoverschrijdend gedrag
- Het toegankelijk maken van goede en passende hulpverlening
In de Voorjaarsnota van 15 april 2024 is vastgesteld dat het Nationaal Actieprogramma wordt voortgezet tot en met 31 december 2026. Daarmee onderstreept het kabinet het belang van structurele maatregelen, zoals een vertrouwenspersoon verplicht stellen binnen organisaties.
Praktische ondersteuning bij de nieuwe wetgeving
Wilt u zich goed voorbereiden op het moment waarop de externe vertrouwenspersoon verplicht wordt? Of heeft u ondersteuning nodig bij het opstellen of aanscherpen van uw gedragscode? Neem vrijblijvend contact met ons op. We helpen u graag!
Wij zijn Zorg Assist Management en ondersteunen zorg- & welzijnsorganisaties bij: aanbesteden, kwaliteit, IGJ inspectierapporten, beleid & strategie, detacheren op management niveau, zorg-administratie & indiceren, externe vertrouwenspersonen en bij het vinden & aanvragen van subsidies. Nieuwsgierig naar ons? Bel of mail ons en wij maken graag een vrijblijvende afspraak, om wederzijds te bespreken wat wij voor elkaar kunnen betekenen: 0592 201268 / info@zam.nu
